Ảnh minh họa
Các biện pháp chặn bắt và kiểm tra gắt gao của Mỹ và châu Âu đang buộc nhiều tàu chở dầu bị trừng phạt phải từ bỏ hình thức treo “cờ giả” để quay trở lại đăng ký dưới cờ Nga, đánh dấu một sự điều chỉnh đáng chú ý trong hệ thống vận tải phục vụ xuất khẩu dầu của Moscow.
Theo phân tích mới của hãng dữ liệu hàng hải Windward AI, ít nhất 120 tàu chở dầu từng treo cờ của các quốc gia đăng ký “thuận tiện” (flag of convenience) dự kiến sẽ chuyển sang treo cờ Nga trong những tháng tới. Động thái này diễn ra trong bối cảnh các lực lượng hải quân phương Tây tăng cường chặn bắt các tàu không quốc tịch hoặc bị nghi sử dụng đăng ký gian lận khi vận chuyển dầu thuộc diện trừng phạt.
Chỉ trong hơn 8 tuần qua đã có 9 vụ chặn bắt tàu chở dầu không quốc tịch bị trừng phạt. Windward nhận định đây là một sự thay đổi mang tính cấu trúc trong hoạt động thực thi pháp luật trên biển, làm gia tăng rủi ro đối với các tàu hoạt động trong vùng pháp lý không rõ ràng.
Dữ liệu của Windward cho thấy từ tháng 5/2025 đến nay, gần 70 tàu thuộc “hạm đội ngầm” đã bắt đầu phát tín hiệu mang cờ Nga. Trong số này, khoảng 40 tàu thực hiện chuyển đổi sau khi Mỹ, Anh và Pháp đẩy mạnh kiểm tra, bắt giữ hoặc tạm giam tàu từ tháng 12 năm ngoái. Riêng trong tuần gần đây, ba tàu gồm Akkord, Saga và Topaz đã đổi từ đăng ký bị nghi là giả mạo sang cờ Nga.
Trong năm 2025, hơn 300 tàu tham gia vận chuyển dầu của Nga, Iran hoặc Venezuela đã liên tục luân chuyển giữa các cơ quan đăng ký tại Gabon, Quần đảo Cook, Barbados, Comoros và Gambia. Tuy nhiên, khi áp lực quốc tế gia tăng, nhiều cơ quan đăng ký đã hủy bỏ đăng ký đối với các tàu bị trừng phạt, khiến chúng rơi vào tình trạng không quốc tịch và có thể bị khám xét theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS).
Vụ việc gần đây nhất xảy ra ngày 9/2, khi lực lượng Mỹ lên tàu Aquila II đang trôi dạt tại Ấn Độ Dương. Đây là vụ chặn bắt thứ tám của Mỹ liên quan đến hoạt động buôn bán dầu của Venezuela và là vụ thứ chín kể từ tháng 12.
Đáng chú ý, khoảng một nửa số tàu đổi cờ thuộc sở hữu thực tế của Sovcomflot – tập đoàn vận tải biển lớn của Nga. Nếu trước tháng 2/2022 chỉ khoảng một phần ba đội tàu của doanh nghiệp này hoạt động dưới cờ Nga, thì hiện tỷ lệ đã tăng lên 56%. Gần 30 tàu đã được chuyển lại sang cờ Nga trong 10 tháng qua.
Hiện có hơn 100 tàu chở dầu mang cờ Nga có trọng tải trên 50.000 tấn, gần gấp đôi so với một năm trước. Theo Windward, xu hướng này giúp Moscow tăng cường kiểm soát chuỗi xuất khẩu dầu và giảm phụ thuộc vào các tuyến vận chuyển sử dụng đăng ký trung gian.
Tuy nhiên, khi các quốc gia châu Âu tiếp tục siết giám sát và cảnh báo tàu hoạt động dưới nhiều quốc kỳ hoặc quốc kỳ không rõ ràng có thể bị coi là tàu không quốc tịch, mức độ bảo vệ pháp lý mà việc quay lại treo cờ Nga mang lại vẫn bị đánh giá là chưa thực sự chắc chắn.
