Ảnh minh họa.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (Vasep), xuất khẩu thuỷ sản 4 tháng đầu năm ước đạt khoảng 3,7 tỷ USD, tăng gần 15% so với cùng kỳ. Kết quả này cho thấy ngành thủy sản có khởi đầu tích cực, nhất là ở các nhóm hàng chủ lực như tôm, cá tra, mực, bạch tuộc, cua ghẹ, nhuyễn thể và một số sản phẩm giá trị cao.
Mặc dù vậy, mức độ tăng trưởng giữa các sản phẩm và thị trường chưa đồng đều. Trong khi thị trường Trung Quốc tăng trưởng mạnh trên 50% thì một số thị trường khác phục hồi chậm, đáng chú ý xuất khẩu vào Hoa Kỳ có xu hướng giảm hơn 7% do áp lực rào cản thương mại ngày càng lớn.
Về mặt hàng, tôm tiếp tục là sản phẩm chủ lực trong cơ cấu xuất khẩu chung với kim ngạch xuất khẩu 4 tháng đạt khoảng 1,5 tỷ USD, tăng 15%, chiếm hơn 40% tổng kim ngạch thủy sản. Đà tăng đến từ sự phục hồi của một số thị trường châu Á, tăng trưởng mạnh của tôm hùm và tín hiệu tích cực ở một số sản phẩm tôm chế biến, giá trị gia tăng.
Thế nhưng tôm Việt vẫn phải cạnh tranh gay gắt từ Ecuador, Ấn Độ và Indonesia về giá thành. Tại Hoa Kỳ, ngành tôm tiếp tục chịu sức ép tác động của thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, rủi ro từ các kỳ rà soát hành chính và tâm lý mua hàng thận trọng của nhà nhập khẩu.
Đối với cá tra, xuất khẩu 4 tháng đạt khoảng 734 triệu USD, tăng 19%, tiếp tục là ngành hàng trụ cột thứ hai. Trong bối cảnh người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu và nhạy cảm về giá cả, cá tra có lợi thế nhờ giá cả hợp lý. Dư địa tăng trưởng của cá tra tập trung ở Trung Quốc, ASEAN, Trung Đông, EU và một số thị trường mới. Tuy nhiên, các thị trường nhập khẩu cũng liên tục nâng cao hàng rào kỹ thuật từ tiêu chuẩn vùng nuôi, yêu cầu chất lượng, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát an toàn thực phẩm đòi hỏi doanh nghiệp phải gia tăng chi phí tuân thủ.
Trái ngược với xu hướng tăng trưởng tích cực của tôm và cá tra, khẩu cá ngừ 4 tháng năm 2026 đã giảm khoảng 6% so với cùng kỳ, ước đạt 286 triệu USD. Nguyên nhân là bởi mặt hàng này chịu sức ép cả về nguyên liệu và hàng rào kỹ thuật. Giá nguyên liệu tăng cao trong khi thị trường xuất khẩu yêu cầu nhiều thủ tục như chứng nhận COA theo Đạo luật Bảo vệ động vật biển có vú (MMPA), truy xuất nguồn gốc và chống khai thác bất hợp pháp.
Doanh nghiệp xuất khẩu nhận định, năm 2026 vẫn có những cơ hội tăng trưởng cho thủy sản Việt Nam. Theo đó, nhu cầu thủy sản toàn cầu nhìn chung vẫn ổn định, đặc biệt tại các thị trường có mức phụ thuộc nhập khẩu cao như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản và Trung Quốc. Cơ hội cũng đến từ quá trình tái cơ cấu tiêu dùng toàn cầu, khi người mua ngày càng càng ưu tiên các sản phẩm chế biến, tiện lợi, có giá trị sử dụng cao và nguồn gốc rõ ràng.
Các hiệp định thương mại tự do như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh (UKVFTA)... tiếp tục tạo dư địa để doanh nghiệp Việt Nam gia tăng lợi thế cạnh tranh nếu biết tận dụng tốt quy tắc xuất xứ, ưu đãi thuế và đáp ứng yêu cầu thị trường.
Bên cạnh đó, sự thiếu hụt nguồn cung ở một số khu vực, đặc biệt đối với các loài cá thịt trắng, nhuyễn thể và một số dòng thủy sản chất lượng cao cũng đang tạo thêm không gian cho hàng thủy sản Việt Nam mở rộng thị phần.
