Cân bằng độ khó
Năm nay, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo sát sao và Bộ GD&ĐT nêu quyết tâm đảm bảo độ công bằng, khách quan giữa các hội đồng thi khác nhau trong việc chấm thi môn Ngữ văn, môn tự luận duy nhất trong kì thi tốt nghiệp THPT.
Trước kì thi, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn nêu rõ, việc ra đề thi tốt nghiệp THPT trước tiên phải bám sát vào yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông. Giữa các môn thi phải bảo đảm độ cân bằng ở mức độ tương đối, để đảm bảo sự công bằng giữa các thí sinh chọn môn thi khác nhau. “Đề thi bảo đảm sự chính xác để tránh những trường hợp có thể hiểu đa nghĩa trong đề, từng câu hỏi”, ông Sơn nói.
Về công tác chấm thi, ông Sơn cho biết, Bộ GD&ĐT đã có văn bản chỉ đạo rất rõ tới các địa phương. Việc chấm thi các môn trắc nghiệm được thực hiện như những năm trước. Riêng môn Ngữ văn là môn duy nhất thi theo hình thức tự luận.
Theo ông Sơn, việc chấm bài tự luận, lại là môn Ngữ văn, khó tránh khỏi những yếu tố mang tính định tính. Vì vậy, Bộ GD&ĐT đã yêu cầu tập huấn kĩ cho đội ngũ chấm thi; tổ chức chấm chung, thảo luận kĩ đáp án và thống nhất cách đánh giá tại từng hội đồng chấm thi cũng như trên phạm vi toàn quốc. Mục tiêu là hạn chế tối đa sự chênh lệch điểm số do yếu tố định tính giữa các địa phương.
“Làm sao đã là chấm bài, phải có sự phân biệt được giữa các thí sinh, mặc dù định tính nhưng giữa các em làm bài tốt, làm bài văn hay với các em làm kém hơn phải có sự phân biệt; tức sự phân hóa là nguyên tắc trong việc chấm thi”, ông Hoàng Minh Sơn nói.
Năm nay là năm đầu tiên thực hiện Nghị định 179 của Chính phủ về học bổng các ngành khoa học cơ bản, kĩ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Việc xét học bổng sẽ dựa vào điểm thi tốt nghiệp THPT của các bài thi Toán, Vật lí, Hóa, Sinh và Anh văn. Hiện nay, Bộ GD&ĐT đã phê duyệt 90 chương trình đào tạo tài năng trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, kĩ thuật và công nghệ.
Những chương trình này cũng sẽ xét chọn thí sinh ở mức độ khắt khe hơn. Ngay từ đầu, hệ thống sẽ lấy kết quả thi của các em từ những môn học khoa học cơ bản để xét tuyển. Vì vậy, ý nghĩa và kết quả của kì thi sẽ rất quan trọng đối với việc lựa chọn để phát triển, đào tạo nhân lực các ngành lĩnh vực STEM và các ngành công nghệ chiến lược quan trọng của đất nước.
Chờ “cơn mưa” điểm 10
Hôm qua, trên 1,2 triệu thí sinh đã kết thúc kì thi tốt nghiệp THPT năm 2026 bằng các bài thi tự chọn. Năm 2025, đề thi môn tiếng Anh gây tranh cãi bằng việc xuất hiện các từ vựng khó thì năm nay, theo đánh giá của thầy Phan Xuân Phú, giáo viên tiếng Anh tại Hà Nội, đề năm nay thiết kế giống như các năm trước, mức độ khó giảm đáng kể (đặc biệt 2 bài đọc hiểu, chủ đề khá gần gũi, không có từ vựng đánh đố như đề thi thử của Sở GD&ĐT Hà Nội vừa rồi). Hai bài đọc hiểu điền từ khá dễ cho học sinh xét tốt nghiệp. Sắp xếp hội thoại và đoạn văn/email cũng dễ hơn năm ngoái. Nhìn chung phổ điểm năm nay sẽ cao hơn năm ngoái.
Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026 Ảnh: THANH HIỀN
Đối với môn Vật lí, thầy Bùi Thái Học, Phó Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, Ninh Bình đánh giá, năm nay số lượng điểm 10 sẽ nhiều hơn. Bởi đề không nặng phần tính toán. Phần 1 và 2 là trắc nghiệm lựa chọn và đúng sai, học sinh không cần tính toán mà chỉ nắm chắc bản chất vật lí và lí thuyết. Phần 3 cần tính toán để trả lời điền số nhưng không khó. “Nói chung, đề vật lí nhẹ nhàng; chủ yếu đòi hỏi tư duy hiểu bản chất vật lí thay vì tính toán nhiều như nhiều năm trước”, thầy Học nhận định.
Cô Dương Thị Huyền, giáo viên Lịch sử, hệ thống giáo dục HocMai cho biết, cấu trúc đề thi năm nay giữ ổn định như Bộ GD&ĐT đã công bố. Đề thi Lịch sử năm nay có điểm mới là các câu hỏi phủ hết 6 chuyên đề của chương trình lớp 12. Đối với lớp 11 có thêm câu hỏi về các cuộc cải cách của Việt Nam và một câu về chủ nghĩa tư bản hiện đại, ngoài phần lớp 12. Cô Huyền nhận định, trong đề thi xu hướng tư liệu hóa ngày càng rõ ràng, phổ biến. Ví dụ ở phần trả lời trắc nghiệm đúng sai đã sử dụng các văn kiện của Đại hội Đảng. Cô Huyền dự kiến phổ điểm phổ biến ở mức 7,8 đồng thời sẽ có mưa điểm 10 ở môn Lịch sử.
Trong khi đó, đối với môn thi Sinh học, thầy Đinh Đức Hiền, Giám đốc điều hành trường TH, THCS & THPT FPT Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh nhận định, một chuyển động rất rõ trong cách đánh giá, đề thi không còn đặt trọng tâm vào việc học sinh ghi nhớ máy móc các khái niệm, định nghĩa hay kết luận có sẵn trong sách giáo khoa. Thay vào đó, học sinh phải đọc dữ liệu, phân tích biểu đồ, hiểu bản chất hiện tượng sinh học và vận dụng kiến thức vào các tình huống mới. Về phạm vi kiến thức, đề không vượt ra ngoài chương trình phổ thông.
“Làm sao đã là chấm bài, phải có sự phân biệt được giữa các thí sinh. Mặc dù định tính nhưng giữa các em làm bài tốt, làm bài văn hay với các em làm kém hơn phải có sự phân biệt; tức sự phân hóa là nguyên tắc trong việc chấm thi”. Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn
Tuy nhiên, điểm khiến đề trở nên khó hơn là cách đặt câu hỏi. Nhiều câu không hỏi trực tiếp kiến thức, mà đưa ra một bối cảnh có dữ liệu: biểu đồ, bảng số liệu, sơ đồ gene, mô hình điều hòa sinh lý, thí nghiệm sinh thái hoặc tình huống di truyền. Học sinh phải đọc kĩ đề, xác định thông tin cần dùng, loại bỏ thông tin gây nhiễu rồi mới đưa ra lựa chọn. Do đó, đề không khó theo kiểu lạ kiến thức, mà khó vì yêu cầu đọc hiểu và xử lý thông tin nhiều hơn. Đây cũng là đặc điểm rất rõ của các đề thi theo định hướng đánh giá năng lực. Nhóm câu phân hóa nằm chủ yếu ở phần đúng/sai và trả lời ngắn. Đây là phần đòi hỏi học sinh phải đọc kĩ dữ liệu, tính toán chính xác và hiểu mối quan hệ giữa các yếu tố sinh học.
Với cấu trúc và mức độ của đề, phổ điểm môn Sinh học nhiều khả năng tập trung ở khoảng 5-6 điểm. Học sinh học chắc kiến thức cơ bản có thể đạt khoảng 4-5 điểm. Học sinh khá, có kĩ năng đọc biểu đồ và làm bài di truyền tốt, có thể đạt khoảng 6-7,5 điểm. Mức từ 8 điểm trở lên sẽ đòi hỏi học sinh không chỉ chắc kiến thức mà còn phải có kỹ năng làm bài tốt, biết phân bổ thời gian và hạn chế sai sót ở phần đúng/sai. Điểm 9,5 trở lên dự kiến không nhiều, bởi đề có nhiều câu cần suy luận, tư duy tốt và xử lí dữ liệu trong thời gian ngắn.
