Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm rung chuyển thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn nền cầu, Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang tăng tốc chuyển hướng: giảm phụ thuộc, tự chủ công nghệ và đặt cược vào những ngành “tương lai” có khả năng định hình lại trật tự kinh tế thế giới.
Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 vừa được Trung Quốc thông qua hồi giữa tháng 3 năm nay chính là bản thiết kế cho bước chuyển đó. Và nếu thành công, Trung Quốc sẽ làm được những điều mà đến cả Mỹ cũng chưa hiện thực nổi.
“Kinh tế tầm thấp”: Từ taxi bay bán online đến lĩnh vực tỷ đô
Trong bản kế hoạch mới, Trung Quốc không còn chỉ nói đến tăng trưởng truyền thống. Thay vào đó là một danh sách công nghệ nghe qua thì tưởng như bước ra từ phim viễn tưởng.
Đó là: Robot hình người vận hành nhà máy; Trí tuệ nhân tạo tích hợp vào cơ thể; Công nghệ lượng tử; Mạng 6G... Và đặc biệt là “kinh tế tầm thấp” – một lĩnh vực đang nổi lên cực nhanh.
Và nếu phải tìm một hình ảnh cụ thể để hình dung về tương lai này, có lẽ không gì trực quan hơn câu chuyện… mua taxi bay trên mạng.
Ngay từ hơn 1 năm trước, không ít người bất ngờ khi phát hiện “taxi bay” có thể đặt mua với giá rẻ, chỉ khoảng hơn 10 triệu đồng ngay trên Taobao. Dù mức giá rất mềm, nhưng phía sau lại là những nỗ lực công nghệ không hề "rẻ".
Cụ thể, mẫu taxi bay có giá chỉ 300 USD này tên là EH216-S do hãng EHang phát triển. Đó là một chiếc máy bay điện cất hạ cánh thẳng đứng đã trải qua hơn 42.000 chuyến bay thử nghiệm tại 14 quốc gia. Taxi có thể chở 2 người và bay ở tốc độ khoảng 100 km/h trong gần nửa giờ.
Nói cách khác, thứ từng chỉ có trong phim giờ đã bước qua giai đoạn “trình diễn công nghệ”.
Một máy bay cánh quay (gyrocopter) biểu diễn tại một triển lãm ở Thiên Tân năm 2025. Ảnh: Xinhua
Không dừng ở đó, đến tháng 10 năm trước, tại Thiên Tân, một mẫu eVTOL cỡ lớn với thiết kế lấy cảm hứng từ cá voi sát thủ tiếp tục gây "bão" dư luận. Với trọng lượng hơn 3,1 tấn, tầm bay 300 km, mẫu này hướng tới cả cứu hộ y tế, vận tải và di chuyển đô thị.
Triển lãm kéo dài 4 ngày thu hút hơn 400 doanh nghiệp từ hơn 20 quốc gia. Điều đó cho thấy một hệ sinh thái của nền kinh tế này đang hình thành rất rõ nét: từ phương tiện bay, hạ tầng, điều phối không phận cho đến logistics, thương mại hoá và tìm kiếm khách hàng.
Đó cũng là lý do “kinh tế tầm thấp” được Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc (CAAC) ước tính đã đạt quy mô 1.500 tỷ NDT (khoảng 5,79 triệu tỷ đồng) vào năm 2025 và tiếp tục tăng lên 3.500 tỷ NDT (khoảng 13,51 triệu tỷ đồng) vào năm 2035.
Hiện drone đã được sử dụng để giao đồ ăn, bưu kiện và vật tư y tế, nhưng taxi bay vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm cho mục đích thương mại rộng rãi hơn.
Dù từng có kế hoạch vận hành taxi bay như taxi thông thường, hiện nay việc đặt chuyến chỉ giới hạn cho mục đích tham quan theo tuyến cố định tại các thành phố như Quảng Châu và Hợp Phì.
Những thách thức lớn nhất bao gồm khung pháp lý cho không phận tầm thấp, thiếu hạ tầng bãi đáp, vấn đề an toàn khi triển khai đại trà và chi phí dịch vụ cao.
Nhưng taxi bay chỉ là phần nổi.
Trong bản kế hoạch mới, Trung Quốc đồng thời đặt cược vào hàng loạt công nghệ khác tưởng như rất xa vời, nhưng thực tế đang tiến rất nhanh về phía ứng dụng và sắp "hái ra tiền".
Trung Quốc sắp vượt Mỹ về đầu tư AI
Trí tuệ nhân tạo là ví dụ rõ nhất. Với quy mô thị trường khoảng 170 tỷ USD, Trung Quốc hiện đứng trong nhóm dẫn đầu thế giới, chỉ sau Mỹ (~400 tỷ USD) và vượt xa Liên minh châu Âu (~100 tỷ USD). AI đã được ứng dụng rộng rãi từ đô thị thông minh, y tế, tài chính cho đến logistics, giáo dục — và mục tiêu tiếp theo là tích hợp vào 90% nền kinh tế.
Theo công ty dữ liệu Digital Science, Trung Quốc hiện có số nhà nghiên cứu AI đang hoạt động nhiều hơn tổng số của Mỹ, Anh và châu Âu cộng lại. Lực lượng này cũng trẻ hơn đáng kể: gần một nửa là sinh viên hoặc nhà nghiên cứu trẻ, so với khoảng 30% ở phương Tây
Song song đó, nước này cũng tăng tốc trong lĩnh vực robot, với khoảng 140 công ty Trung Quốc phát triển robot hình người, chiếm tới 90% sản lượng toàn cầu. Dù vẫn đối mặt với bài toán chi phí và độ tin cậy, mục tiêu là đưa robot ra khỏi phòng thí nghiệm và tiến vào sản xuất đại trà.
Song song đó là cuộc đua trong lĩnh vực giao diện não – máy. Trung Quốc đã phê duyệt thiết bị cấy ghép não cho mục đích thương mại đối với bệnh nhân chấn thương cột sống — một bước tiến cho thấy công nghệ này không còn quá xa vời.
Để thúc đẩy toàn bộ hệ sinh thái, Trung Quốc ước tính đã chi khoảng 551 tỷ USD cho R&D trong năm 2025, tăng 8% so với năm trước, dù vẫn đứng sau Mỹ (gần 1.000 tỷ USD).
Từ “công xưởng thế giới” đến hệ sinh thái công nghệ khép kín
Trong 16 năm liên tiếp, Trung Quốc giữ vị trí nền sản xuất lớn nhất thế giới. Nhưng tham vọng hiện tại không chỉ là sản xuất nhiều, mà là sản xuất thông minh và tự chủ.
Đến năm 2025, nước này đã có: 35.000 nhà máy số hóa một phần; 8.200 nhà máy tự động hóa cao và hơn 500 nhà máy gần như số hóa hoàn toàn.
Khác với mô hình phụ thuộc chuỗi cung ứng toàn cầu, Trung Quốc đang xây dựng hệ sinh thái tích hợp theo chiều dọc trong nước — từ chip, cảm biến, phần mềm đến sản xuất.
Điều này giúp giảm phụ thuộc bên ngoài và tăng khả năng kiểm soát công nghệ lõi.
Mục tiêu của Trung Quốc không dừng ở tăng trưởng ngắn hạn. Đến năm 2035, nước này muốn: Tăng gấp đôi GDP bình quân đầu người; Hoàn tất hiện đại hóa kinh tế – xã hội; Nâng tỷ trọng kinh tế số lên 12,5% GDP; Giảm 17% lượng CO₂/GDP
Tuy nhiên, thách thức vẫn tồn tại. Trung Quốc vẫn là quốc gia phụ thuộc năng lượng và bị Mỹ hạn chế trong nhập khẩu chip tiên tiến. Quốc gia này cũng đang trong cuộc đua cạnh tranh gay gắt với Mỹ và EU
Dẫu vậy, điều khiến Trung Quốc khác biệt nằm ở khả năng lập kế hoạch dài hạn và kiên trì theo đuổi. Cần nhắc lại rằng Trung Quốc trước đây đã từng đưa ra các kế hoạch tham vọng như “Made in China 2025” (MIC2025). Lấy cảm hứng từ sáng kiến Industry 4.0 của Đức, kế hoạch này hướng tới việc đưa Trung Quốc trở thành quốc gia dẫn đầu sản xuất công nghệ cao vào năm 2049 – dịp kỷ niệm 100 năm thành lập đất nước.
Và đến nay, ở một số khía cạnh, MIC2025 đã mang lại kết quả. Diễn đàn Kinh tế Thế giới cho biết Trung Quốc hiện thống trị các công nghệ xanh quan trọng, chiếm 75% sản lượng pin lithium-ion toàn cầu, gần 80% sản lượng module năng lượng mặt trời và phần lớn sản lượng xe điện toàn cầu. Đường sắt cao tốc trở thành minh chứng cho năng lực kỹ thuật, trong khi robot và công nghệ cảm biến phát triển nhanh chóng đã thu hẹp đáng kể khoảng cách với các quốc gia dẫn đầu.
Giáo sư Dušan Marković từ Đại học Kinh tế Belgrade cho rằng kế hoạch mới của Trung Quốc không chỉ là kinh tế mà còn gắn chặt với chính trị và văn hóa, khi quốc gia này có xu hướng lập kế hoạch dài hạn, đặt mục tiêu xa, đầu tư nguồn lực và kiên nhẫn chờ kết quả.
“Không còn nghi ngờ gì nữa, Trung Quốc đã làm chủ nhiều công nghệ thông minh, ngày càng thách thức vị thế của Mỹ.
Người Trung Quốc có xu hướng phát triển độc lập, điều này giải thích vì sao họ đã làm chủ hoàn toàn các công nghệ trong sản xuất ô tô, pin, khai thác và xử lý lithium, cùng nhiều lĩnh vực khác. Đồng thời, họ gửi ít sinh viên ra nước ngoài hơn vì hệ thống đại học trong nước đã đủ mạnh ,” ông Marković nhận định.
