Xung đột leo thang tại Iran đang khiến hoạt động vận chuyển tàu chở dầu qua eo biển Hormuz gần như đình trệ, đẩy thị trường năng lượng thế giới vào trạng thái căng thẳng. Việc tuyến vận tải chiến lược này bị gián đoạn đã khiến giá dầu tăng mạnh, đồng thời làm dấy lên lo ngại về một cú sốc năng lượng mới đối với kinh tế toàn cầu.
Nằm ở cửa ngõ Vịnh Ba Tư, eo biển Hormuz được xem là “yết hầu năng lượng” của thế giới. Mỗi ngày, khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu phải đi qua tuyến đường thủy hẹp này trước khi được vận chuyển đến các thị trường quốc tế. Những tàu dầu di chuyển qua Hormuz mang theo dầu và khí đốt từ các quốc gia sản xuất lớn trong khu vực như Saudi Arabia, Kuwait, Iraq, Qatar, Bahrain, UAE và Iran, với phần lớn nguồn cung hướng đến các thị trường châu Á.
Chính vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào tại eo biển Hormuz đều có thể tạo ra tác động dây chuyền đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Ông Hakan Kaya, quản lý danh mục cấp cao tại công ty quản lý đầu tư Neuberger Berman, cho rằng mức độ rủi ro của tình hình hiện tại là rất lớn.
“Quy mô những gì đang bị đặt cược ở đây là cực kỳ lớn,” ông nói. Theo ông, nếu hoạt động vận chuyển chỉ bị chậm lại một phần trong khoảng 1-2 tuần, các công ty dầu khí có thể xoay xở để thích nghi. Tuy nhiên, nếu eo biển bị đóng hoàn toàn hoặc gần như hoàn toàn trong một tháng hoặc lâu hơn, giá dầu thô, hiện đang giao dịch trên mức 75 USD/thùng, có thể vọt lên mức ba chữ số. Đồng thời, giá khí đốt tại châu Âu có thể tăng trở lại gần hoặc vượt mức khủng hoảng từng thấy vào năm 2022.
Tuyến vận tải chiến lược của thế giới
Eo biển Hormuz là một tuyến đường thủy uốn cong, với điểm hẹp nhất chỉ khoảng 33 km, nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman. Từ đây, các tàu chở dầu có thể tiếp tục hành trình ra các đại dương và tới nhiều khu vực trên thế giới.
Dù Iran và Oman có vùng lãnh hải tại khu vực này, eo biển Hormuz vẫn được coi là tuyến hàng hải quốc tế, nơi tàu thuyền của mọi quốc gia đều có quyền đi lại. Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng nằm gần tuyến đường thủy quan trọng này.
Trong điều kiện bình thường, hàng chục tàu chở dầu khổng lồ di chuyển qua Hormuz mỗi ngày, biến nơi đây thành một trong những tuyến vận tải năng lượng nhộn nhịp nhất hành tinh. Theo IEA, trong năm 2025, gần 20 triệu thùng dầu/ngày đã được xuất qua eo biển này.
Vai trò thương mại kéo dài hàng thế kỷ
Không chỉ quan trọng trong thời đại dầu mỏ, eo biển Hormuz từ lâu đã là tuyến giao thương chiến lược. Từ nhiều thế kỷ trước, các mặt hàng như gốm sứ, ngà voi, lụa và vải vóc từ Trung Quốc đã được vận chuyển qua khu vực này để đến Trung Đông và châu Âu.
Trong thời hiện đại, tuyến đường này trở thành huyết mạch vận chuyển dầu và khí đốt của khu vực Vịnh Ba Tư. Phần lớn lượng dầu đi qua Hormuz được xuất khẩu sang các nền kinh tế châu Á, bao gồm Trung Quốc - hiện là khách hàng dầu mỏ lớn nhất còn lại của Iran.
Dù Saudi Arabia và UAE đã xây dựng một số tuyến đường ống dẫn dầu nhằm tránh phụ thuộc hoàn toàn vào eo biển Hormuz, Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho biết phần lớn lượng dầu xuất khẩu từ khu vực này không có tuyến thay thế khả thi. Điều đó đồng nghĩa với việc nếu eo biển Hormuz bị gián đoạn trong thời gian dài, thị trường năng lượng toàn cầu sẽ khó tránh khỏi những cú sốc lớn về nguồn cung và giá cả.
Trong bối cảnh chiến sự tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, mọi diễn biến tại eo biển Hormuz hiện đang được giới đầu tư và các chính phủ trên khắp thế giới theo dõi sát sao. Bởi chỉ cần tuyến vận tải này bị phong tỏa trong thời gian dài, thị trường năng lượng toàn cầu có thể bước vào một giai đoạn biến động mạnh chưa từng thấy trong nhiều năm qua.
Mỹ tính phương án hộ tống tàu dầu
Trước nguy cơ tuyến vận tải năng lượng trọng yếu bị gián đoạn, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra một kế hoạch nhằm khôi phục hoạt động thương mại và vận chuyển dầu mỏ qua eo biển Hormuz. Trong một bài đăng trên mạng xã hội, ông Trump cho biết đã chỉ đạo cơ quan tài chính phát triển của Mỹ triển khai bảo hiểm rủi ro cho các tàu chở dầu và hàng hóa đi qua Vịnh Ba Tư với mức phí “hợp lý”.
Loại bảo hiểm này được thiết kế để bảo vệ các doanh nghiệp trước những thiệt hại tài chính do bất ổn chính trị, hành động của chính phủ hoặc bạo lực gây ra. Trước đó, nhiều công ty bảo hiểm hàng hải đã bắt đầu hủy hợp đồng hoặc tăng mạnh phí bảo hiểm đối với các tàu hoạt động tại khu vực.
Không dừng lại ở đó, ông Trump cũng cho biết nếu tình hình tiếp tục căng thẳng, Hải quân Mỹ có thể hộ tống các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz.
Hiện Mỹ đang duy trì ít nhất 8 tàu khu trục và 3 tàu chiến ven bờ trong khu vực Trung Đông. Những tàu chiến này từng được sử dụng để bảo vệ tàu thương mại trong các nhiệm vụ hộ tống tại Biển Đỏ và Vịnh Ba Tư.
Hàng nghìn tàu mắc kẹt, chuỗi cung ứng toàn cầu bị đe dọa
Trong khi các chính phủ tìm cách hạ nhiệt căng thẳng, ngành vận tải biển toàn cầu đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng mới. Tập đoàn vận tải biển Maersk của Đan Mạch - công ty vận tải container lớn nhất thế giới - đã thông báo tạm dừng toàn bộ các chuyến tàu đi qua eo biển Hormuz cho đến khi có thông báo mới. Nhiều hãng vận tải lớn khác như Hapag-Lloyd, CMA CGM và MSC cũng đưa ra quyết định tương tự, khiến lưu lượng vận tải qua khu vực giảm mạnh.
Ông Tom Goldsby, chuyên gia logistics tại Đại học Tennessee, cho biết tình trạng hiện tại đang khiến hàng loạt tàu thuyền mắc kẹt.
“Những con tàu đã ở trong Vịnh Ba Tư gần như không thể di chuyển,” ông nói. “Ngoài ra còn rất nhiều tàu đang trên đường vào khu vực để thay thế các tàu đó, nhưng giờ họ buộc phải neo lại hoặc chuyển hướng sang những tuyến khác.”
Theo ước tính của Clarksons Research, đơn vị chuyên theo dõi dữ liệu vận tải biển toàn cầu, hiện có khoảng 3.200 tàu, tương đương khoảng 4% tổng trọng tải tàu biển toàn cầu, đang phải nằm chờ trong Vịnh Ba Tư. Trong số đó, khoảng 1.231 tàu chủ yếu hoạt động nội vùng trong Vịnh, còn khoảng 500 tàu khác - tương đương 1% tổng trọng tải toàn cầu - đang phải neo đậu bên ngoài khu vực, tại các cảng dọc bờ biển UAE và Oman.
Theo: CNBC, Reuters
