Men theo bờ biển phường Hòa Hiệp (Đắk Lắk), làng Lò hiện lên với những mái ngói đỏ san sát, nhuốm màu rêu phong theo năm tháng. Không chỉ gây ấn tượng bởi vẻ đẹp hoài niệm, nơi đây còn lưu giữ ký ức về một làng nghề hấp, sấy cá từng đỏ lửa suốt ngày đêm.
Từ trên cao nhìn xuống, cả ngôi làng như được phủ một tấm thảm đỏ trầm mặc. Những mái ngói nung truyền thống đã ngả màu theo thời gian, chỗ sậm màu vì nắng, chỗ loang lổ vì gió biển. Chính sự cũ kỹ ấy lại tạo nên vẻ đẹp riêng, khiến nhiều du khách ví nơi đây là ngôi làng “100% nhà lợp mái đỏ” hiếm hoi còn sót lại ở miền Trung.
Làng Lò hiện có khoảng 1.500 hộ dân sinh sống. Phần lớn những ngôi nhà trong làng được xây dựng từ thập niên 60-70 của thế kỷ trước, theo kiểu hai gian, tường vàng, mái ngói đỏ. Dù thời gian đã để lại nhiều dấu vết rạn nứt trên tường, lớp vôi đã phai màu, nhưng người dân vẫn cố gắng giữ nguyên nếp nhà cũ.
Một trong những điểm nhấn của làng là ngôi nhà được xây dựng từ năm 1961-1969 với kiến trúc hai gian chữ L. Mái ngói phủ rêu xanh, bức tường vàng úa theo năm tháng trở thành “chứng nhân” lặng lẽ của bao mùa biển động.
Nhiều du khách tìm đến đây không chỉ để ngắm biển mà còn để ghi lại hình ảnh của một không gian xưa cũ giữa đời sống hiện đại.
Tên gọi “làng Lò” cũng bắt nguồn từ một nghề truyền thống từng nuôi sống bao thế hệ. Theo bà Huỳnh Thị Chín (66 tuổi), người có hơn 46 năm gắn bó với làng, trước đây nơi đây có rất nhiều lò hấp, sấy cá. “Hồi trước, cứ 3-4 nhà góp tiền xây chung một cái lò bằng gạch, bên ngoài trét bùn trộn rơm để giữ nhiệt. Cá đánh bắt về trộn muối hột rồi đưa vào lò hấp cho khô để bảo quản lâu hơn. Khói bay nghi ngút suốt ngày, mùi cá mặn quyện với mùi rơm khô quen lắm”, bà Chín kể.
Những chiếc lò đỏ lửa ngày đêm từng là hình ảnh quen thuộc của làng biển. Cá sau khi hấp, sấy được gửi đi nhiều nơi, trở thành nguồn thu chính của người dân. Tuy nhiên, khi phương pháp bảo quản bằng đá lạnh phát triển, cá vừa cập cảng đã được thương lái thu mua, nghề làm lò dần mai một. “Bây giờ nghề cá vẫn còn đó nhưng lò thì không còn nữa. Nghề này vất vả lắm nên lớp trẻ cũng dần bỏ. Chỉ còn cái tên ‘làng Lò’ là ở lại với dân mình”, bà Chín nói.
Không chỉ mái ngói đỏ, làng Lò còn sở hữu bãi biển với loại cát hiếm có. Khác với cát trắng mịn thường thấy, cát ở đây có màu đỏ vàng đặc trưng của cát núi lửa, hạt to, tròn và mịn. Loại cát này chỉ xuất hiện rải rác dọc dải ven biển miền Trung, góp phần tạo nên diện mạo riêng cho vùng biển Hòa Hiệp.
Dọc theo những con hẻm nhỏ đã được bê tông hóa, hàng cau, hàng dừa vẫn xanh rì, ôm lấy những bờ tường thấp nhuốm màu thời gian. Cuộc sống nơi đây trôi chậm theo nhịp sóng, đủ để xoa dịu những người tìm về từ phố thị chật chội.
Những năm gần đây, khi du lịch cộng đồng được địa phương quan tâm phát triển, một số homestay và quán cà phê biển nhỏ bắt đầu xuất hiện. Người dân làng chài dần làm quen với việc đón khách, kể chuyện về làng, về những lò cá năm xưa.
Dẫu có sự chuyển mình, làng Lò vẫn giữ được “hồn cốt” riêng. Những mái ngói đỏ không chỉ đơn thuần là vật liệu xây dựng mà còn là ký ức, là bản sắc của một cộng đồng ven biển.
Giữa nhịp sống hiện đại, làng Lò chọn cho mình cách tồn tại lặng lẽ nhưng bền bỉ. Những mái nhà đỏ rêu phong vẫn nối nhau san sát, như sợi dây gắn kết quá khứ với hiện tại, khiến bất cứ ai một lần ghé thăm cũng muốn quay lại – không chỉ vì biển đẹp, mà vì một ngôi làng vẫn còn nguyên vẹn sự chân thành và bình dị của miền biển xưa.
